Tesbitler

İnsan, dünya sahnesine imtihan için gönderilmiş aziz bir yolcudur. Lakin bu yolculukta yalnız değildir hem muhafız meleklerin nezaretinde hem de kadim bir düşmanın, Şeytan’ın ve avanesinin tehdidi altındadır.
A’raf Suresi’ndeki o şiddetli ikaz, “Sizin kendilerini göremeyeceğiniz yerden sizi görürler” hükmüyle, insanoğluna gaflet uykusundan uyanması için bir sayha atar. Bu ayet, savaşın şartlarının eşit olmadığını, düşmanın pusu kurma kabiliyetinin ne denli yüksek olduğunu ihtar eder.

1. Görünmez Düşmanın Hakimiyeti: “Sizin Görmediğiniz Yerden…”
Buradaki “görme” fiili, sadece biyolojik bir nazar veya optik bir yansıma değildir. Şeytan ve kabilesinin (cinlerin ve şer odaklarının) insanı görmesi; insanın zaaflarını, damarlarını, his dünyasındaki boşlukları ve gaflet anlarını kollaması demektir.
Risale-i Nur’da ifade edildiği üzere şeytan, insanın damarlarında, kanın cereyan ettiği yerlerde gezebilecek bir nüfuza, bir tesir sahasına sahiptir. İnsanın göremediği yer; bazen kalbinin en derinindeki gizli bir arzu, bazen aklına gelen bir şüphe, bazen de nefs-i emmarenin fısıltısıdır. Biz onları cismanî gözümüzle göremeyiz, çünkü onlar latif varlıklardır. Lakin onlar, bizim kesif (maddeleşmiş) hallerimizi, öfkemizi, şehvetimizi ve korkularımızı seyrederler.
Bu asimetrik bir harptir. Düşman sizi dürbünle izleyen bir keskin nişancı gibi gizlenmiş, siz ise meydanda, açık hedef halindesiniz. İşte Kur’an, bu “görünmezlik” avantajına karşı mümini ikaz eder: “Sakın gafil avlanma! Seni gören, zayıf anını kollayan bir düşman var.”

2. Neden Avret Yerleri? Utancın ve İzzetin Savaşı
Ayette bu gözetlemenin ve tuzağın, bilhassa “avret yerlerinin açılması” ile irtibatlandırılması son derece manidardır ve büyük bir hikmeti ihtiva eder.
a. İlk Saldırı ve Fıtratın Bozulması:
Şeytanın Hz. Adem ve Hz. Havva’ya cennetteyken yaptığı ilk saldırı, onların “takva elbiselerini” soyup, avret yerlerini açığa çıkarmak olmuştur. Çünkü çıplaklık; hayânın, edebin ve insanı insan yapan izzetin perdesinin yırtılmasıdır. İnsan, setr-i avret (örtünme) ile hayvandan ayrılır, melekî bir vakar kazanır. Şeytan ise insanı soyarak, onu “bel hüm adal” (hayvandan da aşağı) seviyesine indirmek ister.
b. Şehvetin Kapısı:
Şeytanın “gördüğü” yer, insanın en zayıf olduğu yerdir. İnsanı en çabuk yıkan, iradesini en hızlı teslim alan his, şehvettir. Avret yerlerinin teşhiri, harama nazarın kapısını açar; nazar ise kalbi zehirleyen bir oktur. Şeytan, insanı bu “açıklık” üzerinden vurur. Çıplaklığın normalleştiği bir cemiyette, nefisler azgınlaşır, ruhlar kirlenir ve maneviyat ölür.
c. Manevi Çıplaklık:
Zahiri avret yerlerinin açılması, aslında batıni (manevi) bir çıplaklığın da alametidir. Takva elbisesini çıkaran bir ruh, şeytanın oklarına karşı zırhsız kalmış demektir.

3. Risale-i Nur Penceresinden Bakış
Bediüzzaman Hazretleri, şeytanın bu desiselerine karşı en büyük kalkanın “Sünnet-i Seniyye” ve “Takva” olduğunu beyan eder. Şeytanın görme ve vesvese verme kabiliyeti ne kadar güçlü olursa olsun, iman kalesine sığınan bir mümini mağlup edemez.
Risale-i Nur’da, şeytanın tahribatının “adem” (yokluk) hesabına olduğu, yani yakmak, yıkmak ve bozmak üzerine kurulu olduğu anlatılır. Bir sarayı yüz usta yüz günde yapar (varlık sahası), ama bir adam bir kibritle bir dakikada yakar (yokluk sahası). Şeytanın gücü buradan gelir. İnsanın avret yerini açması, hayâ perdesini yakmasıdır; bu da manevi sarayın yıkılmasına sebebiyet verir.
Lem’alar adlı eserde bu hakikat şöyle ifade edilir:
> “Şeytanın mühim bir desisesi, insana kusurunu itiraf ettirmemektir-tâ ki istiğfar ve istiâze yolunu kapasın. Hem nefs-i insaniyenin enâniyetini tahrik edip, tâ ki nefis kendini avukat gibi müdafaa etsin, adeta taksirattan takdis etsin.
Evet, şeytanı dinleyen bir nefis, kusurunu görmek istemez..” (On Üçüncü Lem’a)
>
İşte şeytan, o “görünmez yerden” bakarak, insanın enaniyetini ve şehvetini tahrik eder, onu oyuncak haline getirmek ister.

4. İbret ve Hikmet Tablosu
* İbret: İnsanoğlu, teknolojiyle her yeri gözetlediğini, kameralarla her anı kaydettiğini sanır. Oysa asıl gözetlenen kendisidir. Manevi körlük, maddi körlükten daha tehlikelidir. Düşmanı görmemek, düşmanın yok olduğu manasına gelmez.
* Hikmet: Allah (c.c.), düşmanı görünmez kılmıştır ki, kul daima uyanık olsun, daima Rabbinin dergâhına iltica etsin. Eğer düşman maddi bir canavar gibi karşımızda dursa idi, herkes mecburiyetten iman ederdi, imtihan sırrı bozulurdu. Görünmez düşman, kalbin sadakatini ve iradenin kuvvetini ölçer.
* Setr-i Avretin Hikmeti: Örtünmek sadece bir örtünmek ve kapanmak değil, “Ben Allah’ın kuluyum, nefsimin ve şeytanın kölesi değilim” demenin ilanıdır. Şeytanın “soyun” emrine karşı, Allah’ın “örtün” emrine itaat etmektir.

Özet
Bu ayet-i kerime; insanın şeytan ve taifesi tarafından, kendisinin fark edemediği bir boyuttan, zayıf noktalarının ve bilhassa şehevi zaaflarının gözetlendiğini ihtar eder. Şeytanın ilk zaferi Hz. Adem’in avret yerlerinin açılması olduğu gibi, bugün de en büyük silahı, insanlığı hayâsızlığa ve çıplaklığa iterek “takva elbisesinden” soymaktır. Görünmez yerden gelen bu taarruza karşı yegâne sığınak; iman, takva ve Sünnet-i Seniyye kalesidir.

Müradif ve Destekleyici Ayet-i Kerimeler

1. A’raf Suresi, 26. Ayet (Takva Elbisesi):
> “Ey Âdem oğulları! Size avret yerlerinizi örtecek giysi ve süslenecek elbise indirdik. Takvâ (Allah’a karşı gelmekten sakınma) elbisesi ise daha hayırlıdır. İşte bu, Allah’ın âyetlerindendir. Belki düşünüp öğüt alırlar.”
>
2. Nur Suresi, 21. Ayet (Şeytanın Adımları):
> “Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın. Kim şeytanın adımlarına uyarsa, bilsin ki o hayâsızlığı ve kötülüğü emreder…”
>
3. Fatır Suresi, 6. Ayet (Düşmanlık):
> “Şüphesiz şeytan sizin için bir düşmandır. Öyleyse siz de onu düşman tanıyın. O, kendi taraftarlarını ancak alevli ateşe girecek kimselerden olmaya çağırır.”
>
4. İsrâ Suresi, 64. Ayet (Sesi ve Süvarileri):
> “(Haydi) onlardan gücünün yettiğinin ayağını çağrınla kaydır. Atlılarınla ve yayalarınla (bütün ordunla) üzerlerine yürü…”
>

Cenâb-ı Hak, insanın fıtratını ve zaaflarını en iyi bilendir. İnsanı imtihan ederken, ona en çok sevdiği, en çok bağlandığı ve kaybederken en çok zorlandığı şeyler üzerinden hitap eder. Kur’an-ı Kerim’de, imtihan ve fitne (deneme) Açısından “mal”ın “evlat” ve “can”dan önce zikredilmesi, insanın tabiatındaki öncelikleri ve zaafları ortaya koyan muazzam bir “Hikmet-i Takdim” (öne alma hikmeti) örneğidir.

Konuyla ilgili iki temel ayet-i kerime şöyledir:

> **”Andolsun ki sizi biraz korku ve açlıkla; mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle deneriz. Sabredenleri müjdele!”** *(Bakara Suresi, 2/155)*

> **”Biliniz ki mallarınız ve çoluk çocuğunuz birer deneme aracıdır. Allah katında ise büyük bir mükâfat vardır.”** *(Enfâl Suresi, 8/28 )*

Bu tertipteki hikmet ve illetleri şu başlıklar altında mütalaa edebiliriz:

#### **1. Hikmet-i Takdim: Dıştan İçe Doğru Bir Kuşatma**
İnsanın varlık sahasındaki ilk kalkanı ve hayatını idame ettirme aracı “mal”dır. İnsan, canını ve evladını korumak için mala ihtiyaç duyar. Dolayısıyla imtihan, genellikle en dış çemberden, yani maldan başlar. Mal, canın yongasıdır; ancak canın kendisi değildir. Bela ve musibetler ekseriyetle önce mala gelir, sabır ve metanet gösterilmezse veya imtihan kaybedilirse, daire daralır ve musibet cana veya evlada sirayet eder. Malın önce zikredilmesi, imtihanın “zâhirî” olandan “dahilî” ve “derûnî” olana doğru ilerlediğini ihtar eder.
Nitekim Eyyüb Peygamber’in imtihanı da öyle olmuştu.

#### **2. İnsan Psikolojisi (Ahvâl-i Rûhiye) Açısından Tahlil**
İnsanın nefsi, hazıra ve rahata meftundur. Mal, nefsin arzularını tatmin eden en güçlü araçtır.
* **Hırs ve Tamah:** İnsan psikolojisinde mal biriktirme hırsı, bazen can korkusunun bile önüne geçebilir. İnsan, malını artırmak uğruna sağlığını (canını) ve ailesini (evladını) ihmal edebilir. Bu sebeple Kur’an, nefsin en büyük putu olan “mal”ı ilk sırada zikrederek, en büyük tehlikeye, yani maddeperestliğe dikkat çeker.
* **Feda Edebilme Zorluğu:** Gariptir ki, insan tehlike anında canını kurtarmak için malını feda edebilir; ancak tehlike yokken, mal kazanmak için canını tehlikeye atar. İmtihanın “mal” ile başlaması, nefsin “benimdir” diyerek sahiplendiği en somut varlığa dokunulmasıdır.
* **Enaniyetin Beslendiği Kaynak:** Risale-i Nur’da ifade edildiği üzere, insan “ene” (benlik) duygusuyla mülkü kendisine atfeder. Mal, enaniyetin en gür beslendiği damardır. Allah (c.c.), o damarı keserek veya kısıtlayarak kuluna “Mülk sahibi sen değilsin, Mâlik-i Hakiki Benim” dersini verir.

#### **3. Sosyoloji (Hayat-ı İçtimaiye) Açısından Tahlil**
Toplumsal hayatta insanların statüsü, maalesef ekseriyetle “fazilet” ile değil, “servet” ile ölçülür.
* **İtibarın Kaynağı:** Toplum nazarında mal, gücün ve itibarın ilk basamağıdır. Bir kimse malını kaybettiğinde, toplumdaki “zahiri” itibarını da kaybetme korkusu yaşar. Bu, evladını kaybetmekten farklı, sosyal bir statü kaybıdır. Bu yüzden mal ile imtihan, kişinin toplum içindeki maskesinin düşürülmesi ve “acizliğinin” ilanıdır.
* **Fitne Unsuru Olarak Mal:** Ayette geçen “fitne” (imtihan/deneme) kavramı, malın toplumda bir azgınlık ve bozgunculuk aracı olabileceğine de işaret eder. Toplumsal yozlaşma, evlatlardan ziyade, malın haksız kullanımı, faiz, ihtikar ve israf ile başlar. Kur’an, toplumsal çöküşün önünü almak için dikkati önce “mal”ın tehlikesine çeker.

#### **4. Müteradif Ayetler ve Risale-i Nur’dan Bir Bakış**
Konuyu destekleyen diğer bir ayette Cenâb-ı Hak şöyle buyurur:
> **”Mal ve oğullar dünya hayatının süsüdür…”** *(Kehf Suresi, 18/46)*
Burada da mal, evlattan önce zikredilmiştir. Çünkü süs ve ziynet olarak mal, göze daha önce çarpar ve daha çok insan tarafından talep edilir.

Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri, **Sözler** mecmuasında, mal ve canın Allah’a satılması (fedakarlık) bahsinde bu sıralamayı manevi bir ticaret perspektifiyle ele alır. İnsanın elindeki malın ve canın kendisine ait olmadığını, birer emanet olduğunu hatırlatır:

> *”Nefis ve malını Cenab-ı Hakk’a satmak ve ona abd olmak ve asker olmak; ne kadar kârlı bir ticaret, ne kadar şerefli bir rütbe olduğunu anlamak istersen, şu temsîlî hikâyeciği dinle…”* (Sözler, 6. Söz, s.30)

Üstad, burada nefis ve malı bir bütün olarak ele alır, ancak ticaretin (yani imtihanın) sermayesi olarak ikisinin de Mâlik-i Hakiki’ye devredilmesi gerektiğini vurgular. Malı Allah yolunda harcamak (infak), canı Allah yolunda harcamanın (cihat/fedakarlık) bir mukaddimesi, bir hazırlığıdır. Malından geçemeyen, canından hiç geçemez.

#### **Hülâsa ve Netice**

Cenâb-ı Hakk’ın malı candan ve evlattan önce zikretmesi;
1. **Sıklık Açısından:** Herkesin malı (az veya çok) vardır ve her an imtihandadır, ama herkesin evladı olmayabilir.
2. **Koruma Duygusu:** Mal, canın ve ailenin muhafazası için bir “kabuk” hükmündedir; imtihan kabuktan öze doğru ilerler.
3. **Terbiye Metodu:** İnsanın enaniyeti ve dünya sevgisi en çok mal ile tezahür eder. Allah, kulu terbiye ederken önce onun dünyaya bağlandığı halatları (malı) zayıflatır ki, kalbi Bâki-i Hakiki’ye yönelebilsin.

Bu sıralama bize şu dersi verir: Malımız da canımız da bizim değil, O’nundur. Malımızla sınandığımızda isyan etmemek, canımızla veya evladımızla sınanacağımız daha ağır imtihanlara karşı bir sabır antrenmanıdır.

İnsan, mahiyeti itibarıyla aciz ve fakir yaratılmıştır; bu yüzden dâima sığınacak bir Melce (sığınak) ve dayanak noktası arar. İman, insanı Kâinatın Hâlık’ına bağlayan kopmaz bir “Urvetü’l-Vuska” (sağlam kulp) iken; inkâr yolunu seçenler, ruhlarındaki bu boşluğu doldurmak için kendilerine hayali dayanaklar icat etmek zorunda kalmışlardır.
Bugün gerek memleketimizde gerekse dünyada, materyalist ve ateist düşüncenin “bilimsel gerçek” kisvesi altında sarıldığı, hakikatte ise çürük birer örümcek ağından farksız olan iki temel dayanağı vardır. Kur’an-ı Kerim, bu tür dayanakların zayıflığını şu muazzam teşbihle beyan eder:
> “Allah’tan başkalarını dost edinenlerin durumu, kendine bir ev edinen örümceğin durumu gibidir. Evlerin en dayanıksızı ise şüphesiz örümcek evidir. Keşke bilselerdi!”
> (Ankebût Suresi, 41. Ayet)
>
1. Birinci Çürük Bağ: Maddeye Uluhiyet Vermek (Tabiatperestlik)

İnkâr fikrinin en büyük çıkmazı, “Yaratıcı”yı reddederken, O’nun fiillerini ve sıfatlarını şuursuz, kör ve sağır olan maddeye yüklemek zorunda kalmasıdır.
Bir zamanlar inkâr bataklığında olup sonradan hidayete eren Cem Karaca gibi nicelerinin itiraf ettiği üzere; materyalistlerin dillerine pelesenk ettikleri “Tanrı” kelimesi, aslında inandıkları bir Ma’bud değil, “Tabiat” dedikleri şuursuz madde yığınına taktıkları bir maskedir.
Allah’ı (C.C.) kabul etmeyen bir akıl, kâinattaki bu muazzam nizamı, atomdaki bu şaşmaz hareketi ve canlılardaki bu harika sanatı kime verecektir? Mecburen her bir zerreye, her bir atoma bir nevi “ilahlık” vasfı yüklemek zorunda kalır. Çünkü bir atomun, kâinattaki yerini bilip, diğer atomlarla uyum içinde çalışarak bir gözü, bir beyni veya bir çiçeği inşa etmesi için; o atomun ya Sâni-i Hakîm olan Allah’ın emrine itaat eden bir memur olması gerekir ya da her şeyi bilen sonsuz bir ilme ve güce sahip olması gerekir.
Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri, bu dehşetli zıtlığı ve akıldan istifa halini Sözler adlı eserinde şöyle tasvir eder:
> “Eğer herşey Kadîr-i Ezelî’ye verilmezse, o vakit kâinatın zerratı adedince ilahlar kabûl edilmesi lâzım gelir.”
> (Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, 32. Söz, Sayfa 613)
>
Maddeye ezeliyet ve yaratıcılık vermek; bir sarayın inşasını, mimarını reddedip, taşların ve tuğlaların kendi kendine dizildiğine, o taşların mimarlık ilmine sahip olduğuna inanmak kadar gülünç bir hurafedir. “Doğa ana”, “Doğa’nın gücü” gibi süslü ifadeler, hakikatte aciz, camid (cansız) ve şuursuz olan maddeye uluhiyet isnat etmekten başka bir şey değildir.

2. İkinci Çürük Bağ: Üç Asırlık Faraziye (Tesadüf ve Evrim)

Materyalizmin sarıldığı ikinci çürük bağ ise, asırlardır “teori” ve “faraziye” olmaktan öteye gidememiş, isbatı mümkün olmayan, tesadüfe dayalı evrim düşüncesidir. Bu nazariye, kâinattaki ve canlılardaki o ince sanatı, o muazzam hikmeti, kör tesadüflerin ve şuursuz sebeplerin oyuncağı zannetmektedir.
Halbuki bir iğne bile ustasız olmazken, nasıl olur da insan gibi harika bir sanat eseri; gözüyle, kulağıyla, kalbiyle, hisleriyle ve kâinatı kuşatan aklıyla, kör tesadüflerin, sağır tabiatın ve şuursuz zamanın bir eseri olabilir?
Risale-i Nur, bu “tesadüf” putunu Tabiat Risalesi’nde (23. Lem’a) yerle bir eder. Kör tesadüfün, karmaşık ve mükemmel bir sanat eseri ortaya koyamayacağını şu misalle akla yaklaştırır: Eczanede hassas ölçülerle hazırlanmış hayatdar bir macun düşünelim. Şişelerin rüzgârla devrilip, her birinden tam kararında damlaların akıp bu ilacı kendi kendine oluşturması ne kadar imkânsızsa; hayatın, tesadüf ve sebeplerin birleşmesiyle oluşması, ondan bin derece daha imkânsızdır.
Bediüzzaman Hazretleri bu hakikati şöyle haykırır:
> “Acaba şuursuz, intizamsız, san’atsız, câmid, basit, kör ve sağır esbabın, kör tesadüfle, şu ‘insan’ denilen mu’cize-i kudret-i Samedaniyeyi ve hârika-i hikmet-i Rabbaniyeyi, bütün cihazatıyla, mizan-ı hikmetle yapıp, takıp, yerleştirmesine hiç imkân var mı?”
> (Risale-i Nur Külliyatı, Lem’alar, 23. Lem’a, Sayfa 189)
>
Evrim nazariyesinin dayandığı temel; bir Yaratıcıyı kabul etmemenin getirdiği mecburiyettir. İlim değil, bir kaçıştır. Bir Sâni-i Hakîm’i kabul etmeyenler, zamanı ve tesadüfü “fail” (yapan) makamına oturtarak, hayret verici bir cehalet sergilemektedirler.

Netice: Hakikat Güneşi
Maddeperestlerin ve ateistlerin sarıldıkları bu iki bağ; ne akla, ne mantığa, ne de vicdana sığar. Onlar, bir **”Kadîr-i Mutlak”**ın kudretine teslim olmaktan kaçarken, trilyonlarca aciz atomun önünde secde eder duruma düşmüşlerdir. Madde, ancak Allah’ın kudretinin bir perdesidir; fail değil, münfaildir (işlenendir). Tesadüf ise, hikmetli yaratılışın zıddıdır ve kâinatta yeri yoktur.
Hakiki huzur ve kurtuluş; her şeyi yoktan var eden, her zerreye hükmü geçen, ezelî ve ebedî olan Allah’a iman ve itaat etmektedir.

ENE: Kâinatın Tılsımlı Anahtarı ve Esbab Perdesinin Yırtılması
Cenab-ı Hak, insanın eline, kâinatın kapılarını açacak ve İlahi hazineleri tartacak muazzam bir anahtar vermiştir. Risale-i Nur’da “Ene” namıyla tabir edilen bu “benlik” hissi, hakikatte insanın kendini tanıması için değil, Rabbini tanıması için verilmiş bir vâhid-i kıyâsîdir (bir ölçü birimidir).
Kur’an-ı Kerim’de, dağların ve taşların yüklenmekten çekindiği o “Emanet”in en mühim bir ciheti olan “Ene”, doğru kullanıldığında insanı “Ahsen-i Takvim”e (en güzel kıvama) çıkarırken; yanlış kullanıldığında “Esfel-i Safilîn”e (aşağıların en aşağısına) düşüren keskin bir bıçak gibidir.
> “Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar onu yüklenmek istemediler, ondan çekindiler. Onu insan yüklendi. Çünkü o çok zalimdir, çok cahildir.”
> (Ahzâb Suresi, 72. Ayet)
>
1. Esbabperestlik: Ene’nin Rengiyle Kâinata Bakmak
Ateizmin ve materyalizmin düştüğü en büyük yanılmaya, “Ene”nin mahiyetini bilememekten kaynaklanır. İnsan, kendisine verilen cüz’i ilim, kudret ve iradeyi, kendinin malı zannettiği an, dalalet kapısı açılır.
Nefis, “Ben yaptım, ben bildim, ben kazandım” dediği vakit; kâinata da aynı gözlükle bakar. Kendi cüz’i iktidarını kendine mal ettiği gibi, kâinattaki harika işleri de sebeplere (esbaba) mal eder. “Bulut yağmuru yaptı,” “Güneş ısıttı,” “Ağaç meyve verdi” diyerek; şuursuz, kör ve sağır sebepleri birer ilah gibi (haşa) fail ve yaratıcı makamına oturtur. İşte Esbabperestlik (sebeplere tapma) budur.
Bediüzzaman Hazretleri, Ene’nin bu karanlık yüzünü Otuzuncu Söz’de şöyle tasvir eder:
> “Ene, kendinde bir rububiyet-i mevhume, bir mâlikiyet, bir kudret, bir ilim tasavvur eder, bir had çizer. Onunla mülk-ü mâlikini taksim eder… Sonra mahlukatın envâına, her birisine birer rububiyet-i mevhume verir. ‘Bu da kendi kendine maliktir, kendi keyfine göre hareket eder’ der.”
> (Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, 30. Söz, Sayfa 537)
>
Bu bakış açısı (Mana-yı İsmi), kâinatı manasız bir tesadüf yığınına, insanı da sahipsiz bir yetime dönüştürür.

2. Tevhid: Ene’nin Bir Ayna ve Vahid-i Kıyasi Olması
İman ehli için ise “Ene”, bir gaye değil, bir vasıtadır. İnsan der ki: “Ben şu cüz’i kudretimle bu evi yaptım; demek ki şu koca kâinat sarayını yapan bir Zât var ki, O’nun kudreti sonsuzdur. Ben şu azıcık ilmimle harfleri dizdim; demek ki şu kâinat kitabını yazan Zât’ın ilmi nihayetsizdir.”
İşte bu noktada “Ene”, kendindeki numunelerle Allah’ın isim ve sıfatlarını anlamaya yarayan bir dürbün, bir santral ve bir ayna olur. Sebeplerin, sadece birer perde olduğunu; hakiki tesirin ve yaratmanın sadece Allah’a ait olduğunu (Müsebbibü’l-Esbab) idrak eder.
Bu sırrı anlayan insan, sebeplere dilencilik etmekten kurtulur. Bilir ki; elmayı ağaç değil, ağacı bir fabrika gibi çalıştıran Allah vermiştir. İlacı doktor değil, şifa veren Şâfi-i Hakiki göndermiştir.
Bediüzzaman Hazretleri, Ene’nin bu nurani veçhesini şöyle beyan eder:
> “Cenab-ı Hakk’ın sıfât-ı mutlakasını ve şuûn-u mukaddesesini anlamak için bir vâhid-i kıyâsîdir… Tâ ki, o ene ile, o sıfât-ı mutlakayı bilip, o şuûn-u mukaddeseyi tanısın.”
> (Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, 30. Söz, Sayfa 536)
>
3. İnsanın Yaratılış Gayesi: Hayret ve Muhabbet
Bütün bu hakikatlerin ışığında, insanın bu dünyaya gönderilmesinin asıl gayesi; yiyip içmek veya sadece nefsi tatmin etmek değildir. İnsan, “Ene”si vasıtasıyla aczini ve fakrını anlayıp, Kudret ve Rahmet sahibi Rabbine sığınmak için yaratılmıştır.
Kâinat bir sergi, insan ise o sergiyi gezen, takdir eden ve “Maşallah, Barekallah” diyerek sanatkarını alkışlayan bir seyircidir. Hayvan, midesinin ihtiyacı kadarını bilir; insan ise aklıyla, kalbiyle ve ruhuyla bütün kâinatın Hâlık’ını tanımakla mükelleftir.
Netice-i kelam; “Ene” ince bir “Elif” gibidir. Eğer ona, “Benimdir” diye bakarsan kalınlaşır, hakikati örten bir perde olur. Eğer ona “Ben bir aynayım, sahibimi gösteriyorum” diye bakarsan şeffaflaşır, bütün kâinatın sırrını çözen tılsımlı bir anahtar olur.

TABİAT: İLAHİ KUDRETİN MATBAASI VE NİZAMIN AYNASI
İnsan aklı, gördüğü nizam ve intizam karşısında hayrete düşmekle mükelleftir. Ancak gaflet perdesi ve maddeperestlik hastalığı, bu hayreti yanlış adrese yönlendirmekte; eseri görüp sanatkârı göremeyenler, eserin kendisine veya onu meydana getiren sebeplere (tabiata) yaratıcılık isnat etmektedirler.
Bu asrın en büyük akıl tutulması; bir kitabın kâtibini inkâr edip, “Bu kitabı kalem yazdı” veya “Bu kitap matbaa makinesinin içindeki mürekkeplerin tesadüfen dökülmesiyle oluştu” deme divaneliğidir. İşte Tabiat Risalesi, bu sakat mantığı “Matbaa” temsiliyle kökünden kesip atar.

1. Tabiat: Matbaadır, Matbaacı Değildir
Bir matbaada basılmış, harika nakışlarla süslü, içinde yüksek ilimlerin ve fenlerin bulunduğu muazzam bir kitap düşünelim. Bu kitabı eline alan bir gafil, eğer kitabın müellifini (yazarını) ve o matbaayı kuran mühendisi kabul etmezse, şöyle demek zorunda kalır:
“Bu harika manalar, şu harflerin ve kâğıdın içinden çıkmıştır. Bu makine, kendi kendine bu kitabı basmıştır.”
Halbuki o matbaa makinesi (tabiat), sadece demirden ve çelikten ibaret, şuursuz, iradesiz, ilimsiz bir alettir. O makine, ancak onu kuran mühendisin iradesi ve ilmiyle işler. Kitaptaki ilim, mürekkebin veya makinenin özelliği değil, o makineyi kullanan yazarın ilminin tecellisidir.
Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri, tabiatperestlerin bu dehşetli yanılmasını 23. Lem’a’da şu hikmetli cümlelerle tasvir eder ve hakikati haykırır:
> “Elhasıl, tabiiyyunların, mevhum ve hakikatsiz, tabiat dedikleri şey, olsa olsa ve hakikat-i hariciye sahibi ise, ancak bir sanat olabilir, sâni olamaz. Bir nakıştır, nakkaş olamaz. Ahkâmdır, hâkim olamaz…Bir şeriat-ı fıtriyedir, şâri’ olamaz. Mahlûk bir perde-i izzettir, hâlık olamaz. Münfail bir fıtrattır, fâtır bir fâil olamaz. Kanundur, kudret değildir, kadîr olamaz. Mistardır, masdar olamaz.”
> (Risale-i Nur Külliyatı, Lem’alar, 23. Lem’a, Sayfa 186)
>
Burada geçen “Mistar” ifadesi çok ince bir hakikattir. Mistar; eskiden düzgün yazı yazmak için kâğıdın altına konulan çizgili altlıktır. Kalem o çizgilere göre gider ama yazıyı yazan o çizgiler değil, kâtibin elidir. Tabiat da Allah’ın (C.C.) koyduğu kanunlardan ibaret bir mistardır; yaratan ve icad eden (Masdar) değildir.