KIYAMETİN O DEHŞET ANI Kur’ân-ı Kerîm, kıyametin dehşetli kopuşunu hem tasvirî (manzaralı) hem de ikaz edici bir üslûpla anlatır. Bu tasvirler, insanın idrakine hitap eden sarsıcı, düşündürücü ve derûnî beyanlardır. 🌩️ 1. Zilzâl Sûresi (Yer sarsıntısı) “Yeryüzü şiddetle sarsıldığı zaman, ve yer, ağırlıklarını dışarı çıkardığı zaman, ve insan, ‘Ona ne oluyor?’ dediği zaman…” (Zilzâl, 99/1-3 […]
BERCESTE VE İZAHI – 111 1. Laedri’ye Ait Mısra ve İzahı İktibas: ”Devlet istersen kana’at, rahat istersen ölüm” İzah ve Açıklama: Bu mısra, insan hayatındaki iki temel arayışı, yani devlet (mutluluk, zenginlik, manevi yücelik) ve rahatı, birbirine zıt iki kavramla ilişkilendirir. Şair, gerçek mutluluğun ve zenginliğin dış şeylerde değil, kanaatte yattığını tasvir eder. Kanaat, elindekine […]
BERCESTE VE İZAHI – 110 Aziz – “Ehl-i İrfân Söylemez Her Hâlini” İktibas: Ehl-i irfân söylemez her hâlini Hâl olur izhârı var ihfası var İzah ve Açıklama: Aziz, bu iki mısralık beyitinde, hakiki irfan sahiplerinin, yani manevi bilgeliğe erişmiş kişilerin yapısını tasvir eder. “Ehl-i irfân söylemez her hâlini” diyerek, irfan sahibi olan ariflerin, içine doğan […]
BERCESTE VE İZAHI – 109 Âyine ve Hakk’ın Tecellisi: Lâedri’ye ait Beyit Beyit: Âyine der bu âlem her şı Hak ile ka’im Mir’ât-ı Muhammed’den dâim Allâh görünür Bu beyit, cihan şümul bir hakikati dile getirir. Beyitte “âyine” kelimesi, kâinatın bir ayna olduğunu tasvir eder. Bu ayna, her şeyin Hak ile kâim olduğunu, yani Hak Teâlâ’nın […]
BERCESTE VE İZAHI – 108 1. Hâzık’tan Bir Beyit: Hırs ve Kanaatsizlik Yanılması İktibas: İlâc ancak gûrişne-çeşm müşt-i hâk-i lahdîdir Halâs olmaz hezârân gence mâlik olsa zilletden İzah ve Açıklama: Bu mısralar, meşhur şair Hâzık’a aittir ve enaniyet, hırs ve kanaatsizlik konusundaki derin bir hakikati tasvir eder. Gözü doymayan, her şeye malik olmak isteyen bir […]
Kur’an’ın Hitap Tarzı: İskat ve İsbât Giriş Kur’an-ı Kerim, sadece bir kitap değil; ilahi kelamın insan aklına, kalbine ve vicdanına yönelik hikmetli bir hitabıdır. O, insanı ikna eden değil, irşad eden, zorlayan değil, delil ile susturan (iskat eden) ve ardından hakikati beyan eden (isbat eden) bir ilahi kelam mucizesidir. Kur’an’ın üslûbunda bu iki yön—iskat ve […]
Kur’an’daki Yemin (Kasem) İfadelerinin Sistematik Tahlili: Mûksemun Bih ve Cevâbü’l-Kasem Arasındaki Derûnî Münasebet Özet Bu makale, Kur’an-ı Kerim’in belâgat üslupları içinde mühim bir yer tutan yemin (kasem) ifadelerini sistematik bir surette tahlil etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, üzerine yemin edilen varlıklar (el-mûksemun bih) ile yeminin cevabı olarak sunulan hakikat (cevâbü’l-kasem) arasındaki lafzî ve manevî münasebeti ortaya çıkarmayı […]
Kur’an-ı Kerim’in Fono-Semantik Yapısı: Lafız ve Mana Bütünlüğünün Derûnî Ahengi Özet Bu makale, Kur’an-ı Kerim’in lafzındaki i’câzın (mucizevîlik) en mühim veçhelerinden biri olan ses-mana ilişkisini, yani fono-semantik yapısını modern dilbilim ve geleneksel Tecvid ilminin verilerini birleştirerek tahlil etmeyi hedeflemektedir. Çalışmada, Kur’an’daki harflerin mahreç (çıkış noktası) ve sıfatlarının, kelimelerin ses ahengindeki seçiciliğin ve ayet sonlarındaki fâsılaların […]
Hayatın Üç Ana Musibeti: İllet, Zillet ve Kıllet İnsan hayatı, üç büyük imtihan ekseni etrafında döner: İllet (hastalık), zillet (hor görülme) ve kıllet (fakirlik). Bu üçü, görünüşte birer musibet gibi görünse de, hakikatte insanın imanını, ahlâkını ve aklını olgunlaştıran üç büyük rahmet kapısıdır. 1. İllet: Bedenin İkazı ve Ruhun Tezkiyesi Hastalık, insanın fıtratında gizlenen zayıflığı […]
Kur’an-ı Kerim’de Manevî Hakikatlerin İfadesinde Ticaret, Borç ve Mülkiyet Metaforları Özet Bu makale, Kur’an-ı Kerim’in iman, hidayet, ahiret ve Allah ile kul arasındaki ahid gibi derûnî ve mücerret hakikatleri beşer idrakine yaklaştırmak için kullandığı ticaret, borç ve mülkiyet metaforlarını sistematik bir surette tahlil etmektedir. Kur’an’ın, hitap ettiği ilk cemiyetin hayatında merkezî bir yer tutan ticarî […]
Kur’an’da Sekine, Meveddet ve Rahmet Kavramlarının Ailevî ve Sosyal Hayata Yansımaları Özet Bu makale, Kur’an-ı Kerim’de zikredilen “sekine”, “meveddet” ve “rahmet” kavramlarının, sıkça ele alındığı derûnî ve tasavvufî manalarının ötesinde, ailevî ve sosyal hayattaki zahirî tezahürlerini ve bu tezahürlerin oluşturduğu ahlâkî zemini incelemeyi hedeflemektedir. Çalışmada, “sekine”nin sadece kalbî bir itminan hali olmadığı, aynı zamanda toplumsal […]
TEVEKKÜL VE RIZIK: VARLIĞIN ASLI, İHTİYACIN MERKEZİ Giriş İnsanın yaratılışındaki hakikat, onun yokluktan varlığa çıkarılmasıdır. Yoktan var eden ise, elbette Mutlak Varlık olan Allah’tır. Öyleyse insanın varlığı da, varlığının devamı da, ihtiyaçlarının karşılanması da O’na bağlıdır. Bu itibarla insanın hem varlık sebebi hem de rızık kaynağı yalnız Allah’tır. Kur’ân-ı Kerîm bu gerçeği şöyle beyan eder: […]
Kur’an Kıssalarında Anlatım Yapısı ve Hikmet Boyutu: Sure Açısından Üslûp ve Tekrarın Tahlili Özet Bu makale, Kur’an-ı Kerim’de yer alan peygamber kıssalarını, sadece tarihî ve ibret alınacak veçheleriyle değil, aynı zamanda sahip oldukları özel edebî ve anlatım yapıları açısından tahlil etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, bir kıssanın Kur’an’ın farklı surelerinde neden değişik tafsilat ve üslûplarla tekrarlandığı meselesini […]
Kur’ân: Lafzen Muhafaza Edilmiş, Mânen Sonsuz Bir Kelâm-ı Ezelî “Şüphesiz ki Biz o Zikr’i (Kur’ân’ı) indirdik ve elbette Biz onu koruyacağız.” (el-Hicr, 15/9) I. Kelâm-ı İlâhînin Ezelîliği ve İ’câzı Kur’ân-ı Kerîm, insanlığın semâsına inmiş en büyük rahmettir. O, Allah’ın kelâmıdır. Lafzıyla da mânâsıyla da ilâhîdir; ezelden gelmiş, ebede akmaktadır. Kelâm sıfatı, Cenâb-ı Hakk’ın zâtî sıfatlarındandır; […]
Doğruluk Odunu: Hak Yolunda Eğrilmeyenlerin Hikmeti Bir zamanlar bir baba vardı. Evlatlarını yanına çağırdı ve onlara dedi ki: “Ey evlatlarım, ormana gidin, bana odun getirin. Fakat odunlarınız düzgün olsun. Eğri, çatlak, çürük olanı getirmeyin.” Çocuklar ormana dağıldılar. Kimi aceleyle topladı odunları, kimisi özenle seçti. Akşam olduğunda baba evin önüne topladı hepsini. Odunlara baktı; eğrileri bir […]
N.V – İstanbul