KÜTİBE VE KUDİYE: KADERİN KALEMİ VE HÜKMÜN İNFAZI

Kâinat kitabının Müellifi olan Hâlık-ı Zülcelal, Kelam-ı Kadim’inde insanoğluna hitap ederken, kelimeleri birer mihenk taşı gibi seçer. Arapça’nın belagat şaheseri olan yapısı içinde, “yazıldı/farz kılındı” manasına gelen “Kütibe” ile “hüküm verildi/iş bitirildi” manasına gelen “Kudiye” kelimeleri, kaderin iki farklı veçhesini, emir ve infaz arasındaki ince perdeyi aralar. Bu iki kelime, sadece birer fiil değil, kulluk imtihanının ve ilahi takdirin mühürleridir.
“Kütibe”: Teklifin Ağırlığı ve Kulluk Borcu
“Kütibe” (كُتِبَ), “yazıldı” demektir. Ancak bu yazılış, sıradan bir kâtibin not alması değil, Sultan-ı Ezelî’nin kanun koymasıdır. Kur’an-ı Kerim’de bu ifade, genellikle kula ağır gelen, nefsin hoşlanmadığı fakat ruhun şifası ve cemiyetin nizamı için elzem olan “teklif” anlarında karşımıza çıkar.
Bakara Suresi’nde bu hitap, müminlerin omuzlarına bir mesuliyet hırkası gibi giydirilir. “Oruç size yazıldı (farz kılındı)” (Bakara 183) ayetinde, bedeni terbiye eden açlık, bir kanun hükmünde sunulur. Hemen sonrasında, nefsin en çok kaçındığı ölüm ve meşakkat ihtiva eden cihat için “Savaş size yazıldı” (Bakara 216) buyurulur. Burada “Kütibe”nin sırrı şudur: Bu emirler Levh-i Mahfuz’da sabittir, kaçış yoktur; lakin bu takdir, kulun iradesini yok sayan bir cebir değil, iradesini Hakk’a teslim etmesini bekleyen bir davettir.
“Kütibe”, aynı zamanda adaletin tecellisidir. “Kısas size yazıldı” (Bakara 178) fermanıyla, kan davalarının önü kesilmiş, ceza hukuku ilahi bir teminata bağlanmıştır. “Kütibe”, henüz gerçekleşmemiş ama yapılması boynumuzun borcu olan emirlerdir. İmtihanın “soru” kısmıdır.
“Kudiye”: Hükmün Kesinliği ve İnfaz
“Kudiye” (قُضِيَ) ise meselenin bambaşka bir boyutudur. Artık kalem kalkmış, mürekkep kurumuş, hüküm infaz edilmiştir. “Kaza” kökünden gelen bu kelime, geri dönüşü olmayan, tartışmaya kapalı, ilahi iradenin “Ol!” deyip oldurduğu anları tasvir eder.
Bunun en çarpıcı misali, Yusuf Suresi’nde geçer. Zindan arkadaşları Hz. Yusuf’a rüyalarını anlatır. Hz. Yusuf tabir eder ve sonunda şöyle der: “Hakkında fetva istediğiniz iş (emr) hükme bağlanmıştır (kudiye).” (Yusuf 41). Yani artık bu konuda tedbir, kaçış veya itiraz kapısı kapanmıştır. Olay, gayb aleminden şehadet alemine düşmüştür.
Yine Nuh Tufanı’nın dehşetli finalinde, sular çekilip helak tamamlandığında “Ve kudiye’l-emr” (İş bitirildi) (Hud 44) ifadesi kullanılır. Burada “Kudiye”, mühletin bittiğini, fırsat kapısının kapandığını ve ilahi gazabın (veya rahmetin) nihai noktayı koyduğunu ihtar eder.

Kütibe’den Kudiye’ye Bir Yolculuk: Hayat
Bizler, “Kütibe” ile “Kudiye” arasında yaşayan yolcularız. “Kütibe” ile üzerimize düşen vazifeler, farzlar ve kaçınmamız gereken haramlar bildirilmiştir. Bunlar, hayat defterimize bizim irademizle yazılmayı bekleyen satırlardır. Ancak her nefes, bizi “Kudiye”ye, yani hükmün kesinleştiği o büyük sona yaklaştırır.
Hz. Meryem, kucağında babasız bir çocukla (Hz. İsa) imtihan edilirken, Cebrail (a.s) ona bunun “Kanen emran makdiyya” (Hükme bağlanmış bir iş) olduğunu söyler (Meryem 21). Yani; “Bu Allah’ın takdiridir, sebeplere takılma, teslim ol.”
Tarih boyunca nice kavimler, “Kütibe” sınırlarını (hududullah) aştıkları için, “Kudiye” tokadıyla tarih sahnesinden silinmişlerdir. Ebu Leheb’in ellerinin kuruyacağı daha hayatta iken bildirilmiş, bu hüküm onun için manevi bir “Kudiye” olmuştur.

Netice-i Kelam
Ey nefsim! “Kütibe” sırrınca sana yazılan namaz, oruç ve cihadı ağır görme. Zira bunlar senin ebedi saadetinin reçetesidir. Ve sakın gaflete düşme; zira ölüm denilen o büyük “Kudiye” anı geldiğinde, “Keşke toprak olsaydım” demenin bir faydası olmayacaktır. Hikmet nazarıyla bakıldığında görülür ki; “Kütibe” ilahi bir teklif, “Kudiye” ise ilahi bir tasarruftur. Akıllı olan, hüküm (Kudiye) gelmeden önce, vazifeyi (Kütibe) ifa edendir.
Unutulmamalıdır ki; kaderin defterinde “silgi” yoktur, sadece “tövbe” vardır. Ve tövbe, “Kudiye” hükmü gelmeden önce “Kütibe” dairesine dönmenin adıdır.

Makalenin Özeti
Bu makale, Kur’an-ı Kerim’de geçen “Kütibe” ve “Kudiye” kavramlarını derinlemesine incelemektedir. “Kütibe” (Yazıldı/Farz kılındı), Bakara Suresi örnekleriyle (oruç, kısas, cihat) ele alınmış; bunun kullar için bir imtihan, teklif ve vazife boyutu olduğu vurgulanmıştır. “Kudiye” (Hüküm verildi/İş bitirildi) ise Yusuf ve Hud Sureleri ışığında; ilahi hükmün kesinleşmesi, infazı ve geri dönüşsüzlüğü olarak izah edilmiştir. Makale, insanın bu iki kavram arasındaki yolculuğunu, tarihi ve edebi bir dille tasvir ederek, nihai hüküm (ölüm ve kıyamet) gelmeden önce ilahi emirlere uymanın hayati önemini vurucu bir şekilde hatırlatmaktadır.

Konuyla Alakalı Ayetler ve Mealleri
Aşağıdaki ayetler, konunun anlaşılması için temel teşkil eden ve makalede atıf yapılan ayetlerdir.
1. “Kütibe” (Farz Kılındı/Yazıldı) ile Başlayan veya ihtiva eden Ayetler:
* Bakara Suresi, 183. Ayet: “Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı (Kütibe) gibi, size de farz kılındı (Kütibe).”
* Bakara Suresi, 216. Ayet: “Savaş, hoşunuza gitmediği hâlde, size farz kılındı (Kütibe). Olur ki, bir şey sizin için hayırlı iken, siz onu hoş görmezsiniz. Yine olur ki, bir şey sizin için kötü iken, siz onu seversiniz. Allah bilir, siz bilmezsiniz.”
* Bakara Suresi, 178. Ayet: “Ey iman edenler! Öldürülenler hakkında size kısas farz kılındı (Kütibe)…”
* Mücadele Suresi, 21. Ayet: “Allah, ‘Şüphesiz ben ve peygamberlerim galip geleceğiz’ diye yazmıştır (ketebe). Şüphesiz Allah güçlüdür, mutlak güç sahibidir.” (Burada ketebe, kesin hüküm manasındadır).
2. “Kudiye” (Hükmedildi/Bitirildi) ile İlgili Ayetler:
* Yusuf Suresi, 41. Ayet: “…Hakkında fetva istediğiniz iş (emr), hükme bağlanmıştır (kudiye).”
* Hud Suresi, 44. Ayet: “(Tufan bitince) ‘Ey yer suyunu yut! Ve ey gök (suyunu) tut!’ denildi. Su çekildi; iş bitirildi (kudiye’l-emr); (gemi de) Cûdî (dağının) üzerine yerleşti. Ve: ‘O zalimler topluluğunun canı cehenneme!’ denildi.”
* Meryem Suresi, 21. Ayet: “…Bu, hükme bağlanmış (makdiyya) bir iştir.”
* En’am Suresi, 60. Ayet: “…Sonra belirli bir ecelin tamamlanması (kudıye) için gündüzün sizi uyandırır…”