RUHUN MİMARİSİNDE İLAHÎ İMZA: VİRANEDEN MAMUREYE KUR’ANÎ ŞAHSİYET

İnsan, kâinatın en muğlak bilmecesi ve en nazenin fidanıdır. Ruhunun toprağına hangi tohum düşerse, azasında o meyve zuhur eder. Asrımızda ise zihinler bir “kavram kargaşası” (kaos), şahsiyetler ise bir “kimliksizlik” yangını içindedir. Kelimelerin manası kaybolunca, istikamet de kaybolmuştur. İşte tam bu buhran deminde, Kur’an-ı Mu’cizü’l-Beyan; asırların tozunu silkeleyerek insanı yeniden “inşa” etmeye, viraneye dönmüş gönül hanelerini “mamureye” (bayındır bir şehre) çevirmeye davet eder.
Bu inşa süreci, rastgele bir tamirat değil; kelimelerden zihne, zihinden kalbe, kalpten de hayata uzanan muazzam bir “mimari proje”dir.

1. Zihnin İnşası: Kelimelerin Ruhu ve Mana-yı Harfi
Bir medeniyet, evvela lügatlerde kurulur veya yıkılır. Râgıb el-İsfahânî’nin o hassas terazisiyle tarttığı üzere; Kur’an kelimeleri, sadece birer ses yığını değil, zihnin düşünce kalıplarıdır. Seküler/dünyevi akıl, eşyaya “Mana-yı İsmi”yle bakar; yani eşyayı kendi nefsi namına, sebepler dairesinde ve tesadüf oyuncağı olarak görür. Bu bakış, zihni “tabiatperestlik” bataklığına sürükler.
Kur’an ise zihne “Mana-yı Harfi” gözlüğünü takar. Bu gözlükle bakıldığında kâinat, Sanatkârını anlatan bir “Mektub-u Samedani” olur. Artık zihin için “tesadüf” yoktur, “tevafuk” vardır; “doğa” (tabiat) yoktur, “fıtrat kanunları” vardır. Zihni bu şekilde “Tevhid” ekseninde yeniden kodlanan insan; olayları “kaos” olarak değil, “hikmet” olarak okumaya başlar. Zihni inşa olanın, nazarı değişir; nazarı değişenin hayatı değişir.

2. Şahsiyetin Meydan Okuması: İfsat ve Islah
Zihni berraklaşan insanın önünde iki yol, ruhunda iki zıt kutup belirir: İfsat (Bozma) ve Islah (Düzeltme). Beyan edildiği üzere; bütün ferdî ve içtimai çöküşlerin temelinde, insanın “kendini kendine yeterli görme” (istiğna) hastalığı ve “hevasını ilah edinme” sapkınlığı yatar.
Müfsit karakter; ruhundaki enaniyet (benlik) putunu kıramadığı için, dokunduğu her şeyi kirletir. Firavun’un sarayındaki mermerler ne kadar parlak olsa da, ruhundaki “ifsat” karanlığı, Nil’i kana bulamaya yetmiştir. Çünkü müfsit; imar etmeyi bilmez, sadece sömürmeyi bilir.
Buna mukabil Kur’an, “Muslih” (Islah edici) karakterini sahneye çıkarır. Muslih; sadece “iyi olan” (Salih) değil, aynı zamanda “iyileştiren”dir. O, yangına su taşıyan karınca misali, bozulan fıtratı tamir etmeye memurdur. Risale-i Nur’un ders verdiği üzere; Muslih’in en büyük silahı “acz ve fakr”ını bilmektir. O, kendini “Malik” değil, “Memlük” (kul) bildiği için, emanete hıyanet etmez. Yeryüzünü babasının çiftliği değil, Rabbinin mescidi olarak görür.

3. Arafta Kalanların Trajedisi: Müteredditler
Kur’an’ın şahsiyet aynasında en hüzünlü sima ise ne tam müfsit ne de tam muslih olabilen “Mütereddit” (kararsız) tiplerdir. Rüzgârın yönüne göre eğilen, menfaati neredeyse kıblesi orası olan bu “bukalemun” şahsiyetler; “uçurumun kenarında ibadet eden” (Hac, 11) kimselerdir.
Bu karakter zafiyeti, modern çağın en yaygın hastalığıdır. Sabah mümin, akşam seküler; dili dindar, eli günahkâr… Kur’an bu şizofrenik hali reddeder. “Sıbgatullah” (Allah’ın boyası) ile boyanmış, rengi belli, duruşu net, “Sırat-ı Müstakim” üzere bir şahsiyet ister.

Netice: Taş ve Harç
Ey hakikat yolcusu!
Kur’an senin eline “Tevhid” harcını ve “Sünnet-i Seniyye” şablonunu vermiştir.
Sen, ruhunun binasını “Ene”nin (egonun) çürük zeminine mi, yoksa “Ubudiyet”in (kulluğun) sağlam kayasına mı kuracaksın?
Unutma ki; içindeki “Müfsit”i terbiye etmeden, dışarıdaki alemi “Islah” edemezsin. Şahsiyetin inşası, bir ömür süren en çetin cihattır; ve bu cihadın zaferi, ancak Kur’an’ın mimarlığına teslim olmakla mümkündür.

MAKALENİN ÖZETİ
Bu makale; araştırma raporu ışığında, Kur’an’ın insan zihni ve şahsiyeti üzerindeki inşa edici rolünü ele almıştır. Yazıda, Râgıb el-İsfahânî’nin semantik metoduyla kelimelerin zihni nasıl şekillendirdiği ve Risale-i Nur’un “Mana-yı Harfi” prensibiyle bakış açısının nasıl değiştiği işlenmiştir. İnsan karakterleri; Müfsit (bozguncu/benlik merkezli), Muslih (imar edici/kulluk merkezli) ve Mütereddit (kararsız/menfaat merkezli) olarak üç kategoride tahlil edilmiştir. Makale, toplumsal ve ferdî kurtuluşun; ancak “enaniyet” hastalığından kurtulup, Kur’an’ın belirlediği “Muslih” kimliğine bürünmekle ve fıtratı aslına rücu ettirmekle mümkün olacağını vurgulamaktadır.

KONUYLA ALAKALI VE MÜRADİFİ AYETLER
Mevzu ile irtibatlı, şahsiyet inşasını, ifsat-ıslah mücadelesini ve istikameti beyan eden ayetler şunlardır :
1. Islah ve Samimiyet (Şahsiyetin Hedefi):
> “Şuayb dedi ki: …Gücüm yettiği kadar ıslah etmekten başka bir gayem yoktur. (Bu hususta) başarabilmem de ancak Allah’ın yardımıyladır. Yalnız O’na dayandım ve yalnız O’na yönelirim.” (Hûd Sûresi, 88. Ayet)
>
2. Müfsitlerin Psikolojisi (Maskeli Şahsiyet):
> “İnsanlardan öylesi vardır ki, dünya hayatına dair sözleri senin hoşuna gider. Üstelik sözünün özüne uyduğuna Allah’ı da şahit tutar. Halbuki o, düşmanların en yamanıdır. (Senin yanından) ayrılınca, yeryüzünde bozgunculuk yapmak, ekini ve nesli yok etmek için çalışır. Allah ise bozgunculuğu sevmez.” (Bakara Sûresi, 204-205. Ayetler)
>
3. İstikamet ve Korkusuzluk (Sağlam Karakter):
> “Şüphesiz ‘Rabbimiz Allah’tır’ deyip de, sonra dosdoğru olanlar (istikamet üzere duranlar) var ya, onların üzerine melekler iner ve derler ki: ‘Korkmayın, üzülmeyin, size vaad edilen cennetle sevinin!'” (Fussilet Sûresi, 30. Ayet)
>
4. Müteredditlerin Hali (Zayıf Karakter):
> “İnsanlardan kimi de Allah’a kıyıdan kıyıya (şüphe içinde) kulluk eder. Eğer kendisine bir hayır dokunursa, buna pek memnun olur. Başına bir belâ gelirse, yüz üstü dönüverir (dinden çıkar). O, dünyayı da ahireti de kaybetmiştir…” (Hac Sûresi, 11. Ayet)
>
5. Allah’ın Boyası (Kimlik İnşası):
> “Allah’ın boyasıyla boyandık. Allah’tan daha güzel boyası olan kim vardır? Biz yalnız O’na kulluk ederiz.” (Bakara Sûresi, 138. Ayet)
>